Đăng bởi: ngothebinh | Tháng Ba 28, 2014

20140328. VỀ BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH

ĐIỂM BÁO MẠNG

BẪY THU NHẬP TRUNG BÌNH ĐÃ LÀ HIỆN THỰC
Bài của MẶC LÂM RFA trên Viet-studies 27/3/2014

Mới đây giáo sư Kenichi Ohno, một chuyên gia của Nhật Bản đã cho rằng  kinh tế Việt Nam có đủ các dấu hiệu cho thấy đã rơi vào bẫy thu nhập trung bình và điều này sẽ ảnh hưởng đến sự tăng trưởng của Việt Nam trong thời gian tới. Mặc Lâm tìm hiều thêm qua ý kiến của các chuyên gia kinh tế sau đây.

Tại cuộc hội thảo có tên “Khởi tạo động lực tăng trưởng mới: Tăng cường liên kết doanh nghiệp FDI-nội địa” do trường Đại học kinh tế Quốc dân phối hợp với Viện Nghiên cứu Chính sách Quốc gia Nhật Bản tổ chức vào sáng ngày 26-3 tại Hà Nội đã có mặt nhiều chuyên gia kinh tế và người ta chú ý đến bài phát biểu của giáo sư Kenichi Ohno khi ông khẳng định rằng sau vài năm đạt mức thu nhập trung bình thấp Việt Nam đang nằm trong chiếc bẫy thu nhập trung bình chứ không còn là nguy cơ nữa.

Hiện trạng Việt Nam

Giáo sư Kenichi Ohno đã đưa ra nhiều điểm chứng minh nhận xét của ông trong đó ba điểm nổi bật là tăng trưởng chậm lại và hoạt động sản xuất hết sức mờ nhạt, bên cạnh đó lương chi trả cho công nhân đã lớn hơn nhiều so với năng suất lao động, điều này làm cho chi phí trong sản xuất trở nên đắt đỏ hơn.

Vấn đề tăng trưởng luôn là mối quan tâm hàng đầu của Việt Nam. Theo nhận xét của GSTS Vũ Văn Hóa Trưởng khoa Kinh tế tài chánh ĐH Quản Lý Kinh Doanh thì đang cần phải xem xét lại:

Vấn đề tăng trưởng của Việt Nam hiện nay nói chung nó có mấy vấn đề cần phải xem lại. Thứ nhất là cơ cấu lại giữa nông nghiệp và công nghiệp của Việt Nam thế nào. Giữa hai cái đó các ông ở chính phủ cũng chưa rõ, mỗi thứ đầu tư một tí nhưng nó không có mục đích cuối cùng thành ra cản trở tốc độ tăng trưởng rất nhiều.

Tôi lấy ví dụ vấn đề công nghiệp là đang chế biến hộ cho thiên hạ, công nghiệp phụ trợ của mình không có thành thử giá trị gia tăng để tăng thu nhập cho nền kinh tế gần như ở mức thấp nhất, dệt may chẳng hạn, tăng trưởng của nó theo thông báo thì tương đối lớn trong xuất khẩu thế nhưng từ nguyên liệu là vải đến tất cả các việc tạo ra một cái áo, ngay cả mẩu mã cũng phải nhập ở nước ngoài. Như vậy Việt Nam chỉ có mỗi cái chi phí nhân công là chính mà chi phí nhân công của Việt Nam lại quá rẻ.

Thế còn nông nghiệp bây giờ trồng cái gì, canh tác ra làm sao và vấn đề đảm bảo cho sự phát triển thì không có. Tôi lấy ví dụ như chăn nuôi. Bây giờ phần lớn chăn nuôi của Việt Nam là nhập nguyên liệu về làm thức ăn cho gia súc mà chi phí rất lớn, như vậy làm sao có lãi được? Cho nên muốn tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình là phải cơ cấu lại nền kinh tế công nghiệp và nông nghiệp như thế nào và vấn đề đặt ra là phải có một định hướng rõ ràng thì mới có thể giải quyết vần đề đó.

Bẫy thu nhập trung bình đối với nước đang phát triển khi xuất hiện bốn yếu tố cấu thành như: tỉ lệ đầu tư sau một thời gian trở nên khó khăn và thấp hơn trước đó, ngành chế tạo trong nước phát triển chậm hay không khởi sắc, các ngành công nghiệp không tìm được lối ra, đơn điệu và không theo kịp thế giới và cuối cùng là thị trường lao động kém sôi động thiếu hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài.

Những yếu tố này xuất hiện từ nhiều năm trước khi kinh tế Việt Nam vẫn định hướng và dẫn dắt bởi các tập đoàn, tổng công ty nhà nước. Các đơn vị quốc doanh này làm ra những sản phẩm để rồi không bán được hay bán với mức lãi không phù hợp với đồng vốn bỏ ra. Nhiều năm liền như thế khiến nền kinh tế vĩ mô bị tổn thương nhưng việc tái cơ cấu vẫn chỉ là giả định và trên lý thuyết. Kinh tế cả nước từ đó buộc phải chạy theo con tàu khập khiểng này do vậy đã làm thui chột mọi nổ lực của các thành phần kinh tế khác.

Vì đâu rơi vào bẫy sập?

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho biết nhận xét của bà:

-Nhà nước là nơi mà có thể đầu tư mạnh nhất trong các ngành công nghiệp thì lại quá tập trung vào các ngành công nghiệp nặng sau khi đầu tư phát triển ngành này ngành khác không tính tới yếu tố Việt Nam có thể cạnh tranh với bên ngoài được hay không cho nên các ngành công nghiệp nặng của Việt Nam có đầu tư đi chăng nữa thì cũng không thể cạnh tranh được. Ở đây có thể điển hình những ngành như xi măng, sắt thép hay một số ngành khác mà Việt Nam đã bỏ tiền đầu tư rất nhiều.

Sự phá sản của hàng chục ngàn doanh nghiệp tư nhân, và thu nhập từ các con số lớn lao của xuất khẩu khi tính ra mới thấy đó chỉ là xuất khẩu nhân công không hơn không kém. Đây cũng là mặt trái của thành quả mà người dân thường thấy trên các bản tin kinh tế. Chuyên gia Phạm Chi Lan nhận xét:

-Tôi nghĩ các ngành công nghiệp thì rõ ràng hiện nay các doanh nghiệp tư nhân không có điều kiện để mà khai thác các thị trường mặc dù họ vẫn có thể có cơ hội ở đâu đó thị trường trong nước, thị trường bên ngoài hoặc tạo thành các doanh nghiệp mang tính chất cung cấp các sản phẩm phụ trợ cho các nhà đầu tư nước ngoài để tham gia vào các liên kết. Cũng có thể là ban đầu ở vị trí thấp hoặc cung cấp một số sản phẩm thôi về sau nâng cấp dần để có thể tham gia sâu hơn vào những giá trị trong khu vực và toàn cầu.

Nhưng thực tế về kinh tế vĩ mô của Việt Nam trong thời gian vừa qua và nhất là việc thực hiện các chính sách để hỗ trợ phát triển doanh nghiệp không tốt cho nên không cho phép doanh nghiệp làm được điều đó, thậm chí có nhiều doanh nghiệp phải ngưng hoạt động như trong thời gian vừa qua đã thấy.

GSTS Vũ Văn Hóa nói về công nghiệp phụ trợ cho ngành dệt may tuy nhà nước có bàn đến nhưng chưa có hành động gì cụ thể, ông nói:

-Nhà nước cũng nêu ra rồi nhưng chưa có biện pháp. Tôi lấy thí dụ như công nghiệp phụ trợ chẳng hạn, nêu ra rồi nhưng anh chưa có biện pháp gì quyết liệt thực hiện biện pháp đó cả thì làm sao có thể làm cho tốc độ tăng trưởng lên cao được bởi vì thu nhập quốc dân như thế thì chả đáng bao nhiêu, trên dưới 100 tỷ đô la thu nhập thì so với Hoa kỳ chỉ như muối bỏ biển.

Vần đề đầu tư tại Việt Nam tuy vẫn nằm ở các con số đáng lạc quan nhưng phía sau những con số ấy là những tiềm ẩn cho con đường phát triển hơn là bảo đảm một tương lai chắc chắn đối với kinh tế Việt Nam, bà Phạm Chi Lan phân tích:

-Tỷ lệ đầu tư của nước ngoài vào Việt Nam vẫn khá cao, tôi cho là Việt Nam vẫn đang tiếp tục thu hút đầu tư nước ngoài so với một số nước chung quanh nhưng có điều cần phải xem xét là đầu tư nước ngoài vào Việt Nam thì phần nhiều các dự án chỉ nhằm vào khai thác thị trường nội địa hoặc là khai thác lao động giá rẻ của Việt Nam để cuất khẩu ra bên ngoài.

Giai đoạn đầu của đầu tư nước ngoài vào Việt Nam có rất nhiều dự án hướng tới các ngành thay thế nhập khẩu tức là để khai thác thị trường nội địa của Việt Nam thôi và sau đó họ chuyển dần sang khai thác ngành xuất khẩu. Khai thác xuất khẩu lại chủ yếu sử dụng lao động giá rẻ và những ưu đãi mà nhà nước dành cho họ hơn là phát triển các ngành dịch vụ hoặc là tạo thành liên kết mạnh giữa Việt Nam với các khâu bên ngoài. Đấy là vấn đề của đầu tư nước ngoài nên tôi vẫn nói là không nên cứ thấy đầu tư nước ngoài nhiều mà đã vội vui mừng bởi vì phải xem chất lượng đầu tư như thế nào. Nếu so sánh với các nước chung quanh như Thái Lan chẳng hạn thì có thể thấy chất lượng đầu tư ở Thái Lan tốt hơn Việt Nam rất nhiều.

Một trong những nguyên nhân nữa khiến nền kinh tế rơi vào bẫy thu nhập trung bình là mọi thu nhập từ nguồn tài nguyên của đất nước đã bị khai thác cạn kiệt thì nền kinh tế sẽ phải trả giá.

Bẫy thu nhập trung bình là dấu hiệu trì trệ của một nền kinh tế. Nó là lực cản kinh tế của một nước khi không tự vượt được chính mình và hệ lụy mà nó mang đến là người dân phải nằm im với con số thu nhập kém cỏi mỗi năm trong vài chục năm liên tiếp.

LÀM GÌ ĐỂ TRÁNH “BẤY” THU NHẬP TRUNG BÌNH?

Bài của GIA NGUYÊN trên PL 16/4/2014

Cần phải phát triển kinh tế thị trường cho đúng; đầu tư vào chất lượng con người và thay đổi cách nhìn về tăng trưởng.

Ngày 15-4, Ban Kinh tế Trung ương phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương đã tổ chức hội thảo khoa học “Tránh bẫy thu nhập trung bình ở Việt Nam”. Tại hội thảo này, các chuyên gia, nhà khoa học cho rằng Việt Nam cần phải cải cách thể chế một cách mạnh mẽ, thực chất, trong đó điều tiên quyết là cần có những hành động ngay để phát triển kinh tế thị trường cho đúng.

“Xin-cho vẫn ngự trị trong các định hướng phát triển”

Tại hội thảo này, GS Kenichi Ohno – Viện Nghiên cứu chính sách quốc gia Nhật Bản nhận định Việt Nam đang rơi vào bẫy thu nhập trung bình. Nhưng “điều quan trọng đối với Việt Nam bây giờ không phải là câu chuyện thảo luận mãi có rơi vào bẫy thu nhập trung bình hay chưa mà là Việt Nam sẽ hành động như thế nào để tránh tình trạng này” – GS Kenichi Ohno nói và cho rằng điều quan trọng hiện nay là Việt Nam cần thay đổi tư duy làm chính sách, thay vì chỉ quan tâm đến việc ban hành chính sách thì phải quan tâm hơn đến việc chính sách đó sẽ được thực thi như thế nào.

Nói về giải pháp cụ thể, TS Nguyễn Đình Cung, Quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, cho rằng lâu nay chúng ta hay nói về cải cách thể chế nhưng cải cách cụ thể cái gì, đột phá như thế nào thì không ai bàn cho ra, cho nên nói mà không hành động được. “Chúng ta cũng đã thống nhất Nhà nước cần chủ động từ bỏ việc sử dụng quyền lực của mình can thiệp quá sâu vào thị trường, tạo thể chế để thị trường vận hành đúng như bản thân nó. Nhưng vấn đề là Nhà nước có dám từ bỏ không?” – TS Cung đặt vấn đề. Theo ông Cung, cải cách thể chế trước hết phải vận hành theo thị trường rồi mới tháo được những nút thắt khác. “Hiện nay chúng ta đang đứng trước một cơ hội là làm hàng loạt luật: Luật Ngân sách, Đầu tư công, Tổ chức Chính phủ… Đây là những luật căn bản tạo ra thể chế thị trường. Tôi đề nghị những luật này cần tạo ra một nền kinh tế thị trường thật, thắt “vòi” của Nhà nước lại đừng để như một thùng không đáy” – ông Cung nhấn mạnh.



Cần tạo thể chế để phát triển kinh tế thị trường cho đúng là một trong những việc cần làm ngay để đưa Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình. Ảnh: HTD

PGS-TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cũng cho rằng chúng ta phải làm thật. “Đã chuyển sang thị trường rồi thì phải thị trường thật. Muốn làm tư nhân thì tư nhân thật, chứ như hiện nay chúng ta làm những cơ hội cho tư nhân giảm đi, những cái thơm ngon nhất tư nhân không được hưởng” – ông Thiên nói. Theo ông Thiên, tất cả vấn đề hiện nay đều quy về những trói buộc từ thể chế. Vì vậy phải “giải phóng” thể chế. Và ở đây “đừng nghĩ gì cao siêu làm không được. Đơn giản chỉ là phát triển kinh tế thị trường cho đúng, đừng làm cho nó méo mó” – ông Thiên nói.

Về vấn đề này PGS-TS Phạm Bích San, Tổng Thư ký Liên hiệp Hội khoa học kỹ thuật Việt Nam, cũng cho rằng sự phát triển của Việt Nam trong thời gian qua cho thấy sự mờ nhạt của định hướng thị trường. Các nguyên lý thị trường không được sử dụng để định hướng phát triển và phân bổ nguồn lực một cách đầy đủ. “Cách hành xử kế hoạch hóa tập trung, tính xin-cho vẫn ngự trị trong các định hướng phát triển” – ông San nhìn nhận.

Quên tài nguyên đi để phát triển

Ở một giải pháp khác TS Thiên cho rằng: “Để phát triển công nghiệp hiện đại chúng ta phải quên các thứ tài nguyên đi mà chú ý đến chất lượng con người. Nói như thế không có nghĩa là coi thường tài nguyên nhưng muốn sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả thì quan trọng nhất vẫn là phải coi trọng chất lượng nguồn nhân lực” – ông Thiên nói.

Ông Thiên cũng lưu ý Việt Nam cần điều chỉnh chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài (FDI), thay đổi cách nhìn về tăng trưởng. “Việc tạo cơ hội để thu hút FDI thì chúng ta làm rầm rộ nhưng toàn mời những ông công nghệ thấp, tận dụng lao động rẻ, ô nhiễm môi trường nhiều, khai thác tài nguyên cạn kiệt về mặt chiến lược kinh tế như vậy là không ổn” – ông Thiên nhìn nhận.

Đồng ý về vấn đề này, TS Lưu Bích Hồ, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), cảnh báo mạnh mẽ rằng “chúng ta đang rất không hay về FDI”. Theo TS Hồ, mục tiêu quan trọng nhất ở FDI là chuyển giao công nghệ thì hiện nay chỉ có 5% công nghệ cao, 15% công nghệ trung bình, còn lại hơn 70% là công nghệ kém, lạc hậu cùng với việc sử dụng lao động phổ thông nên tạo ra giá trị gia tăng chỉ 20%, còn giá trị nội địa chỉ 10%. “Vậy làm sao vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Phải xoay chuyển lại tình thế này để sử dụng nội lực của chúng ta hợp tác với quốc tế” – TS Lưu Bích Hồ khuyến cáo.

GIA NGUYÊN

Việt Nam đã rơi vào “bẫy” thu nhập trung bình chưa?

GS Kenichi Ohno:

“Việt Nam đang rơi vào bẫy thu nhập trung bình”

Theo lý giải của GS Kennichi, có nhiều dấu hiệu chứng minh rằng Việt Nam đang rơi vào bẫy này. Đó là tăng trưởng GDP của Việt Nam đang chậm lại trong khi năng suất lao động kém, khu vực tư nhân chưa đủ mạnh và còn nhiều yếu kém, trong các bảng xếp hạng toàn cầu Việt Nam vẫn ở vị trí trì trệ. Thêm vào đó là Việt Nam đã và đang đối mặt với các vấn đề nảy sinh do tăng trưởng đem lại như ô nhiễm, tham nhũng, bong bóng bất động sản, tắt nghẽn giao thông, chênh lệch giàu nghèo…

TS Lưu Bích Hồ:

“Chưa rơi vào bẫy nhưng rất đáng cảnh báo”

Hiện nay chúng ta chưa rơi vào bẫy. Nếu theo Ngân hàng Thế giới nhận định, chúng ta còn 20 năm nữa mới rơi vào bẫy thu nhập trung bình thấp và nếu rơi vào bẫy thu nhập trung bình cao thì thêm 14 năm nữa. Vì vậy không cần bàn chuyện đó. Chúng ta trở thành nước thu nhập trung bình mới có mấy năm nhưng với tình trạng phát triển hiện nay thì rất cần cảnh báo. Bởi lẽ nếu cứ tăng trưởng như giai đoạn trước năm 2006 thì chúng ta đã qua được cơn chấn động và khôi phục tăng trưởng. Nhưng sau khủng hoảng năm 2008 đến nay có một thực trạng cực kỳ quan trọng là chúng ta đang tăng trưởng với hiệu quả thấp, năng suất thấp.

PGS-TS Trần Đình Thiên:

“Nền kinh tế đang có vấn đề nghiêm trọng”

Tôi nghĩ nếu Việt Nam chưa rơi vào bẫy thu nhập trung bình thì cũng sắp rơi vào rồi. Bởi có hai thực tế rất rõ đó là đẳng cấp phát triển của Việt Nam rất thấp. Nếu lấy công ra nói thì vẫn chủ yếu khai thác tài nguyên, gia công, lắp ráp. Tức là những ngành công nghiệp lớn nhất của Việt Nam chủ yếu là những ngành đẳng cấp thấp nhất. Trong khi đó thế giới họ đang chuyển sang kinh tế tri thức, chuyển mạnh sang công nghệ cao. Bằng chứng thứ hai trong vòng bảy năm nay, từ khi hội nhập vào WTO nền kinh tế Việt Nam có tốc độ tăng trưởng giảm. Mấy năm nay tốc độ tăng trưởng của ta giảm cho thấy có vấn đề nghiêm trọng.


Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Chuyên mục

%d bloggers like this: