Đăng bởi: ngothebinh | Tháng Mười Một 15, 2016

20161115. BÀN VỀ GIỮ GÌN SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT

ĐIỂM BÁO MẠNG

MUỐN GIỮ GÌN SỰ TRONG SÁNG CỦA TIẾNG VIỆT CẦN BẮT ĐÂUÙ TỪ ĐÂU?

NGUYỄN VĂN KHÁNH/ GD 15-11-2016

Muốn giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt cần bắt đầu từ đâu? (Ảnh: Báo Thanh niên)

Ngày 5/11, tại Hà Nội, Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp với Hội Nhà báo Việt Nam, Hội Ngôn ngữ học Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng“.

Hội thảo này cho chúng ta thấy rằng đã đến lúc cần sự chung tay của mọi cá nhân, tổ chức trong xã hội.

50 năm Thủ tướng Phạm Văn Đồng phát động phong trào “Giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt”. 

Trong tác phẩm này, ông đã nói: “Trong tiếng ta, một chữ có thể dùng diễn tả rất nhiều ý; hoặc ngược lại, một ý nhưng lại có bao nhiêu chữ để diễn tả.

Vì vậy, nếu nói tiếng Việt của ta có khả năng rất lớn để diễn đạt tư tưởng và tình cảm trong nhiều thể văn thì điều đó hoàn toàn đúng. Không sợ tiếng ta nghèo, chỉ sợ chúng ta không biết dùng tiếng ta”. 

Chính từ cuộc phát động này mà trong nửa thế kỉ qua, thế hệ cha ông chúng ta đã và đang giữ gìn, phát triển từ vựng để làm phong phú cho ngôn ngữ nước nhà.

Điều dễ nhận thấy là tiếng Việt của chúng ta phong phú và đẹp về ngữ nghĩa, có khi cùng một nội dung, một vấn đề ta có thể dùng nhiều cách viết, dùng nhiều từ khác nhau nhưng vẫn diễn đạt được nội dung mà mình cần hướng tới. 

Song, cùng từ sự đa nghĩa của nó và cách phát âm mỗi vùng miền khác nhau đã tạo nên sự khập khiễng trong cách dùng từ. 

Hơn nữa, trong thời đại công nghệ thông tin, nhiều trang mạng ra đời, điện thoại di động phát triển, truyện tranh tràn ngập thị trường đã làm cho một bộ phận học sinh bị ảnh hưởng trong cách dùng từ ngữ. 

Từ đó, các em ít đọc những quyển sách hay, những câu chuyện bổ ích để trau dồi vốn từ cho riêng mình. 

Chính vì vậy, dùng sai từ, từ nhiều lỗi chính tả đã và đang là thách thức lớn cho sự giữ gìn và phát triển tiếng Việt.

Nhìn lại tác phẩm Truyện Kiều, chúng ta thấy Nguyễn Du là bậc thầy trong việc dùng ngôn từ. Những câu thơ ông viết ra hình như không có một từ ngữ nào vô nghĩa. 

Cái hay của Truyện Kiều không chỉ là nội dung mà chính cả cách dùng từ ngữ của Nguyễn Du. 

Khi miêu tả về Mã Giám Sinh, ông viết: “Ghế trên ngồi tót sỗ sàng”, chỉ  cần từ “tót” trong câu thơ cũng đủ lột tả được bản chất xấc xược của y khi làm lễ vấn danh. 

Khi miêu tả về Sở Khanh, ông viết: “Rẽ song, đã thấy Sở Khanh lẻn vào”. Chao ôi, chỉ từ “lẻn” cũng thấy được bản chất không quang minh chính đại của gã khi đến dụ dỗ Thúy Kiều. 

Và, cũng cách dùng từ chuẩn xác và đắt ấy, khi miêu tả Hồ Tôn Hiến, ông viết: “Lạ thay mặt sắt cũng ngây vì tình”. 

Một con người đại diện cho triều đình mà tráo trở, vừa giết chồng người ta mà đắm say vợ của tình địch thì còn gì trơ trẽn và đáng phỉ nhổ hơn… 

Cứ thế, Nguyễn Du đã lột tả được tất cả các nhân vật của mình chỉ thông qua tiếng Việt của mình để rồi người sau chỉ biết trầm trồ thán phục.

Quay lại với lần phát động Giữ gìn sự trong sáng tiếng Việt lần này, chúng ta không thể phủ nhận vai trò của các phương tiện thông tin đại chúng đã và đang giữ gìn và làm phong phú cho tiếng Việt. 

Song, một thực tế cho thấy rằng đôi lúc nhiều tờ báo đang quá lạm dụng sử dụng ngôn ngữ nước ngoài một cách không cần thiết. 

Ví dụ khi chúng ta xem một số chương trình dành cho thiếu nhi. Một số chương trình giải trí của các Đài truyền hình mà lẽ ra không cần phải dùng tiếng nước ngoài nhưng người dẫn chương trình vẫn thường xuyên sử dụng. 

Trên một số tờ báo, nhất là các tờ báo viết cho tuổi mới lớn, các em thiếu niên cũng sử dụng rất nhiều từ tiếng nước ngoài khi không cần thiết. 

Và, nhất là trong các quyển truyện tranh thì đan xen vừa tiếng Anh, tiếng Việt, sử dụng ngôn ngữ xì tin loạn xì ngầu. 

Giới trẻ thích, nhưng rõ ràng chúng ta đã và đang làm nghèo đi tiếng Việt của mình. 

Ngoài ra, trên các trang mạng xã hội thì phần lớn lớp trẻ hiện nay đang lạm dụng ngôn ngữ xì tin khi trao đổi với nhau. 

Trong đó, có cả thầy cô giáo, trí thức, sinh viên và các em học sinh. Cách viết của một bộ phận giới trẻ hiện nay khiến chúng ta không khỏi giật mình nhưng đã trở thành phổ biến. 
Ôi tiếng Việt suốt đời tôi mắc nợ/ Quên nỗi mình quên áo mặc cơm ăn /Trời xanh quá môi tôi hồi hộp quá Tiếng Việt ơi! Tiếng Việt ân tình”. Việc sử dụng và giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt phải bắt đầu từ những bài học trên ghế nhà trường. 

Thầy cô phải là người uốn nắn và sửa chữa cho học sinh từ cách phát âm, luyện cho các em viết đúng chính tả, ngữ pháp. 

Trong gia đình thì cha mẹ phải thường xuyên kèm cặp và quản lí các em trong việc sử dụng điện thoại, các trang mạng xã hội để uốn nắn. 

Đối với các  phương tiện thông tin đại chúng cần có tính định hướng và sử dụng các bài viết của mình đúng văn phong. 

Ngoài ra, chúng ta cần phải tạo một thói quen cho bản thân, cho con em chúng ta một thói quen thường xuyên đọc sách và trau dồi vốn từ. 

Mỗi cá nhân cần phải có trách nhiệm trong việc giữ gìn sự trong sáng cho tiếng Việt của mình như cố nhà thơ Lưu Quang Vũ đã từng viết:
Ông cha ta đã từng nói: “Nét chữ là nết người”. Viết đúng và biết giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt là thể hiện ý thức của công dân đối với chữ viết dân tộc. 

Đồng thời thể hiện lòng tự tôn dân tộc đối với tiếng Việt- một ngôn ngữ có sức sống mãnh liệt tự ngàn xưa mà thế hệ hôm nay cần giữ gìn và bổ sung những vốn từ trong sáng, làm đẹp thêm cho tiếng nói, chữ viết của dân tộc mình.

Nguyễn Văn Khánh
TIẾNG VIỆT ĐANG BỊ LỆCH CHUẨN CÓ PHẦN TRÁCH NHIỆM CỦA TRUYỀN THÔNG
NGUYỄN DUY XUÂN/ GD 18-11-2016

Tôi có thói quen từ mấy năm nay là ghi chép lại những trường hợp nói, viết sai tiếng Việt mà mình bắt gặp ngẫu nhiên trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Mục đích là để làm bài học kinh nghiệm cho chính mình và cũng là cách để nhắc nhở bản thân về ý thức giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trong hoạt động giao tiếp, viết lách hằng ngày.

Nhân hội thảo khoa học “Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trên các phương tiện thông tin đại chúng” vừa diễn ra tại Hà Nội bàn về một vấn đề đang được dư luận quan tâm, xin nêu một vài dẫn chứng để bạn đọc cùng tham khảo.

Không biết tự bao giờ, trong văn nói xuất hiện những cách diễn đạt, cách dùng từ “lạ”, không phù hợp với chuẩn mực của tiếng Việt.

Những cách nói “lạ” này quý vị có thể bắt gặp bất cứ lúc nào, trên truyền hình, trong các lễ hội hay ở nơi mình đang công tác.

Ở đây có lẽ thói quen xu nịnh lãnh đạo khiến người nói lầm tưởng phải “kính giới thiệu” thì mới bộc lộ hết thái độ của mình đối với sếp? Trong chương trình truyền hình “Bài hát Việt“, một nữ ca sĩ là giám khảo khen thí sinh: “Chị rất chúc mừng em đêm nay!”. Trong trường hợp này, động từ “chúc mừng” không kết hợp được với từ chỉ mức độ “rất”.

Còn đây là câu rất phổ biến trong các chương trình giải trí trên truyền hình: “Xin cảm ơn phần biểu diễn của ca sĩ...”. Sao lại cảm ơn “phần biểu diễn” mà không phải là người đã làm việc đó?

Gần đây, trong các chương trình truyền hình trực tiếp lễ hội hay hoạt động kỉ niệm, xuất hiện câu mời chào khá phổ biến: “Xin trân trọng kính giới thiệu…“. 

Tiếng Việt không hiếm những cách nói thể hiện sự trang trọng, tôn kính nhưng chắc chắn không có cái gọi là “kính giới thiệu” nghe gượng gạo như thế này.
Có vị lãnh đạo khi lên phát biểu thì: “Kính thưa các vị đại biểu khách quí“. Cái sự gộp “đại biểu” và “khách quí” làm một cũng khiến cho lời thưa mất đi cái sự trong sáng. 
Lỗi sai ở những câu in đậm ai cũng thấy, chỉ có tác giả và biên tập viên là không biết.Trong trường hợp này, chủ thể nói dường như bị chi phối bởi tâm lí sợ bỏ sót nên gộp lại cho chắc ăn. Thực ra ở đây chỉ cần “Kính thưa các vị đại biểu” (hay quí vị đại biểu) là đủ.

Nhắc đến chuyện “méo mó” trong cách nói năng, không thể không nhắc đến chuyện lạm dụng ngôn từ nhằm mục đích che đậy, lảng tránh khuyết điểm và trách nhiệm của cán bộ lãnh đạo, vô hình trung biến những từ vốn mang sắc thái trung tính trở nên phản cảm đối với người nghe. 

Đấy là những cụm từ “đúng qui trình“, “đúng luật” xuất hiện liên tục gần đây hay những cách nói “tập thể đồng thuận”, “đường cong mềm mại”, “gạt tay trúng má“… vốn rất được quan chức “ưa” dùng.

Đấy là ngôn ngữ nói, còn ngôn ngữ viết thì sao? Xin nêu một số trường hợp (vì sự tế nhị, bạn đọc miễn cho việc nêu nguồn của các trích dẫn). 

– “Tối ngày 2/11, Sang và Hùng hẹn gặp nhau tại đường lên núi Dinh (phường Kim Dinh) để nói chuyện. Khi hai bên gặp nhau. Hậu quả Sang bị Hùng thủng dạ dày…”, (Thách nhau trên facebook, thanh niên 18 tuổi đâm 4 người).

– “Tuy nhiên, nhiều người bất ngờ khi biết Quốc Cường Gia Lai, công ty do doanh nhân Nguyễn Quốc Cường (Cường đô la) nắm giữ chức vụ Phó Tổng giám đốc chính là đơn vị nhận mua tài sản mà công ty của bầu Đức“.

(Cường đô la lấy tiền đâu để thâu tóm tài sản bầu Đức?). Có lẽ ý người viết muốn nói “mua tài sản của công ty bầu Đức” chăng?

– “Cách tân cái gì nhĩ, tới lui thì cũng chỉ là chôm tới chôm lui những ý nghĩ đã cũ, nếu biển không mọc ra cái này cái kia thì y như rằng sông, bãi sình, bãi lầy, da, tóc, mắt … mọc ra cái này cái kia, không ngửa mặt lên trời níu vào mây thì cũng cúi mặt xuống đất nói chuyện với bờ đê, cây cỏ ….” (không dám mơ đến những cuốn cở Rừng Na Uy). Một câu văn lòng thòng, lùng nhùng và đầy lỗi chính tả kể cả tít bài.

– “… Ông Chủ tịch xã Vĩnh Giang Nguyễn Văn An trông rất sung sức ở tuổi 49. Vị chủ tịch xã nghệ sĩ này (bởi trong xã có không dưới 20 NSND lẫn NSƯT). Cũng tặng khách mấy câu thơ theo kiểu… o Loan:…“.

Câu trước không có vị ngữ, câu sau lại không có chủ ngữ. Lỗi tại bởi cái dấu chấm câu đặt tùy tiện của người viết.

Cách diễn đạt khiến người đọc không thể xác định được 187.280 chai lon bia kia thu được ở miền Trung và Tây Nguyên hay ở Nghệ An?- “Tại khu vực miền Trung và Tây Nguyên, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2013 đã bắt giữ 187.280 chai, lon bia các loại tại Nghệ An, 21.109 chai lọn tại Hà Tĩnh, 98.445 chai lon tại Quảng Trị và 10.600 chai lon tại Kon Tum.” (Bia lậu rầm rập tuồn về Việt Nam, VNN ngày 21/5).
– “Trong công văn của Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Ngãi đã nêu chi tiết các khoản để xây dựng một nhà vệ sinh, tiêu biểu là của trường THCS Long Hiệp (H. Minh Long, tỉnh Quảng Ngãi), riêng nhà vệ sinh đã hết tới gần 237 triệu đồng.” (Số tiền xây dựng nhà vệ sinh “khủng” ở Quảng Ngãi là bao nhiêu?). Một câu văn lủng củng và khó hiểu.

– “Không điện lưới quốc gia, không nước sạch, không sóng điện thoại nên các thầy cô và học sinh ở đây đã rất cố gắng để bám lớp, bám trường.” (Cám cảnh bữa cơm với muối ớt của học sinh Vân Kiều, VNN, 6/10/2014 mục Giáo dục).

Các từ “nên”, “đã” dùng không đúng khiến cho câu văn mất đi sự mạch lạc.

Về tít bài trên báo, có những cái tít gây được sự chú ý của người đọc, những cũng không hiếm những cái tít “đánh đố”:

– “Khuân xe ô tô vào lề dành đường cho đoàn đua xe đạp về đích” (tít trên báo). Ô tô mà “khuân” được như mấy thùng hàng vậy.

– “Đừng vì tình riêng mà lẫn lộn nghĩa vụ của tổ quốc” (tít trên báo). Sao lại “nghĩa vụ của tổ quốc” mà không phải là “nghĩa vụ đối với Tổ quốc”?

– “Bà chủ tiệm hớt tóc đâm chết bởi 12 nhát dao” (tít trên báo). Một cái tít tối nghĩa.

– “Cảnh sát hình sự rởm đang nhận tiền bị bắt” (tít trên báo). Sẽ rõ nghĩa hơn nếu thêm “thì” trước “bị bắt”.

– “Tàu Hàn Quốc nã đạn vào đánh cá trái phép của Trung Quốc” (tít trên báo). Sao lại “nã đạn vào đánh cá” mà không phải là “tàu đánh cá”? Cái tít này mới xuất hiện gần đây những phải hai ngày sau, báo mới sửa.

Trên đây chỉ là một vài ví dụ trong số rất nhiều “hạt sạn” mà nếu để ý, chúng ta vẫn có thể bắt gặp hằng ngày trên các phương tiện truyền thông.

Bên cạnh những bất cập trong việc sử dụng tiếng Việt trên báo chí, mạng xã hội cũng cho thấy tiếng Việt đang bị biến dạng bởi cách sử dụng ngôn từ và hành văn của giới trẻ hiện nay. Chúng tôi sẽ bàn đến vấn đề này trong một dịp khác.

Những bất cập trong việc sử dụng tiếng Việt nói trên nếu không được chấn chỉnh sẽ khiến cho tiếng Việt ngày càng mất đi sự trong sáng, tế nhị của nó.

Thế hệ mai sau sẽ nghĩ gì khi họ thừa hưởng một thứ ngôn ngữ dân tộc bị biến dạng bởi sự vô ý thức của người dùng hôm nay?

Nguyễn Duy Xuân

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

Danh mục

%d bloggers like this: